Steeds meer onderzoeken laten de nadelige effecten zien van sterk bewerkt eten. Het is ongezond, verleidt tot overeten en helpt overgewicht in de hand. Maar wat is sterk bewerkt eten? En wat is het effect hiervan op onze gezondheid?

Wat is sterk bewerkt eten?

Sterk bewerkte voedingsmiddelen zijn producten die vaak rijk zijn aan suiker, vet en zout. Denk aan kant- en klaarmaaltijden, chips, frisdranken, koeken en cornflakes. De term ‘bewerkt voedsel’ is van toepassing op voedsel dat zich niet meer in zijn natuurlijke staat bevindt, maar wat door de mens is bewerkt.

Meer dan 70% van het assortiment in de supermarkt bestaat uit sterk bewerkte voedingsmiddelen. Slechts 16% van de producten is vers, onbewerkt of licht bewerkt. Aan 93% van de sterk bewerkte voedingsmiddelen is suiker en/of zout toegevoegd.

Het is onbekend hoeveel calorieën in onze voeding geleverd wordt door sterk bewerkte voedingsmiddelen. In onze buurlanden is dit wel onderzocht: In Duitsland gaat het om 46,2%; In België 44,6% en het Verenigd Koninkrijk spant de kroon met 50,4%.

Sterk bewerkt eten en het gewicht

Mensen die sterk bewerkte voeding eten, krijgen meer calorieën binnen en nemen sneller toe in gewicht, dan wanneer ze onbewerkte voeding krijgen. Dit blijkt uit verschillende onderzoeken.

In een Amerikaans onderzoek kregen 20 volwassenen gedurende 4 weken, sterk bewerkte of onbewerkte voedingsmiddelen. De helft van de deelnemers kreeg tijdens het onderzoek sterk bewerkte voedingsmiddelen. Hier mochten ze 2 weken lang, zoveel van eten als ze wilden. De andere helft kreeg onbewerkte voedingsmiddelen en mochten hier ook onbeperkt van eten. Na 2 weken ruilden de deelnemers van voeding. Tijdens de periode van sterk bewerkte voedingsmiddelen kregen de deelnemers gemiddeld 508 kcal per dag meer binnen. Dit door extra inname van koolhydraten en vetten. Ze kwamen 0,8 kg aan in deze 2 weken, terwijl ze gemiddeld 1,1 kg afvielen met het eten van onbewerkte voeding. Er waren geen significante verschillen in de mate van honger en verzadiging.

Een vergelijkbaar onderzoek onder 20 mensen die 28 dagen vrijwillig werden opgesloten, kwamen vergelijkbare uitkomsten. De deelnemers werden in 2 groepen verdeeld. De ene groep kreeg verse voeding, de andere groep bewerkte voeding. Een verschil met het andere onderzoek: beide groepen kregen 3 maaltijden per dag die ongeveer evenveel calorieën, macronutriënten, suikers en vezels bevatten. Ze hadden buiten die maaltijden om wel onbeperkt toegang tot tussendoortjes. Of deze bewerkt of onbewerkt waren, was afhankelijk van de groep waarin ze ingedeeld waren. De onderzoekers hielden precies bij hoeveel iedereen at en wat ze binnenkregen. Na 2 weken werden de groepen omgeruild. De groep die het bewerkte eten kreeg, bleek dagelijks 500 kcal meer binnen te krijgen dan de andere groep. De mensen die sterk bewerkte voedingsmiddelen aten waren gemiddeld 0,9 kg aangekomen, terwijl de mensen in de andere groep gemiddeld 900 gram waren afgevallen. Ook hier was het hongergevoel gelijk.

Gezonder eten door minder bewerkte voeding

Maar niet alleen voor je gewicht, ook voor je gezondheid is het beter om te minderen met sterk bewerkte voedingsmiddelen. Dit concluderen onderzoekers op basis van een voedselconsumptieonderzoek onder ruim 9.000 Amerikanen.

Hoe hoger het aandeel van sterk bewerkte voedingsmiddelen, des te ongezonder de samenstelling van de voeding. De hoeveelheid vitamines, mineralen, vezels en eiwit neemt af, terwijl de hoeveelheid verzadigd vet en toegevoegde suikers toeneemt.

Een toename van 10% in het aandeel van sterk bewerkte voedingsmiddelen in de voeding gaat samen met 12% meer kans op kanker*. Dit blijkt uit een Frank bevolkingsonderzoek onder ruim 100.000 deelnemers van gemiddeld 43 jaar, die 5 jaar zijn gevolgd. Het is niet precies duidelijk wat hiervan de mogelijke oorzaak is. De onderzoekers noemen als mogelijke oorzaken de voedingswaarde van de producten. Maar er kunnen ook potentieel kankerverwekkende stoffen ontstaan tijdens de bewerking van voedingsmiddelen. Ook de verpakking kan schadelijke stoffen bevatten.

Conclusie

Onderzoek laat steeds vaker een relatie zien tussen het gebruik van sterk bewerkte voedingsmiddelen en het risico op gezondheidsrisico’s en overgewicht. Toch blijft de inname van sterk bewerkte voedingsmiddelen groeien en wordt het aanbod in de supermarkt steeds groter. Het verminderen van de inname van sterk bewerkte voedingsmiddelen kan helpen om overgewicht te voorkomen of om gewicht te verliezen. Kies daarom bij voorkeur voor onbewerkte voedingsmiddelen en gebruik sterk bewerkte voedingsmiddelen met mate.

Wil jij meer leren over een gezonde voeding? En hoe je dit kan toepassen in de praktijk voor jezelf of iemand anders? Dan is de opleiding BGN gewichtsconsulent interessant voor jou! Kijk op deze pagina voor meer informatie.

Meer informatie

*N.B. Hou er rekening mee dat een verband niet direct betekent dat iets ook de oorzaak is. Een voorbeeld: Op dagen dat er veel ijsjes gegeten worden, hoe meer kinderen verdrinken. Dit betekent natuurlijk niet dat ijsjes de oorzaak zijn dat kinderen verdrinken. Er is geen oorzakelijk verband. Wel is het zo dat als de buitentemperatuur toeneemt, meer mensen gaan zwemmen. En ook meer ijsjes gaan eten.

Bronnen:
1. www.nieuwsvoordietisten.nl/70-procent-van-voedingsmiddelen-in-supermarkt-is-sterk-bewerkt/
2. www.cambridge.org/core/journals/public-health-nutrition/article/household-availability-of-ultraprocessed-foods-and-obesity-in-nineteen-european-countries/D63EF7095E8EFE72BD825AFC2F331149
3. www.bmj.com/content/360/bmj.k322
4. www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1550413119302487
5. www.bmj.com/company/newsroom/new-evidence-links-ultra-processed-foods-with-a-range-of-health-risks/
6. https://osf.io/preprints/nutrixiv/w3zh2