Hoe voorkom je dat ouderen met overgewicht ongemerkt spiermassa en spierkracht verliezen? Die vraag stond centraal in het internationale onderzoeksproject SO-NUTS. De belangrijkste boodschap: bij ouderen draait een gezonde gewichtsafname niet alleen om minder kilo’s, maar óók om het behouden van spiermassa en spierfunctie.

Snel gewichtsverlies kan gepaard gaan met ongewenst spierverlies. Dat geeft risico op sacropene obesitas; de combinatie van te veel lichaamsvet (obesitas) en een lage spiermassa en/of spierkracht (sarcopenie).

Binnen SO-NUTS is de Sarcopenic Obesity Phenotype Index (SOPi) ontwikkeld. Deze maat kan het risico op sarcopene obesitas al signaleren voordat sprake is van een formele diagnose. De SOPi combineert onder meer informatie over lichaamsvet, spiermassa en spierkracht. Daarnaast is er een app ontwikkeld die inzichten gaf over hoe oudere volwassenen beter begeleid kunnen worden.

De onderzoekers benadrukken het belang van de combinatie van eiwitrijke voeding, beweging en krachttraining bij gewichtsverlies.

Praktische tips voor begeleiding bij gewichtsreductie bij ouderen

• Maak krachttraining een vast onderdeel van het plan.

  Wandelen en andere vormen van bewegen zijn waardevol, maar gerichte krachttraining is belangrijk om spiermassa en spierfunctie tijdens gewichtsverlies zoveel mogelijk te behouden.

• Zorg voor voldoende eiwitten. Bespreek bij gewichtsverlies expliciet de eiwitinname en zorg voor eiwitrijke voedingskeuzes die passen bij de persoon, diens eetpatroon en eventuele medische situatie.

• Voorkom onnodig snel gewichtsverlies. Juist bij ouderen is het belangrijk om niet uitsluitend op een zo snel mogelijk dalend gewicht te sturen. Bij snel gewichtsverlies neemt het risico op ongewenst spierverlies toe.

• Monitor naast gewicht ook de spierfunctie. Vraag regelmatig naar kracht en dagelijks functioneren: gaat opstaan uit een stoel nog even makkelijk, worden traplopen en boodschappen doen makkelijker of juist moeilijker? Combineer waar mogelijk functionele metingen met monitoring van gewicht en lichaamssamenstelling.

• Werk multidisciplinair. Een personal trainer, voedingskundige/diëtist en andere betrokken zorgprofessionals kunnen elkaar aanvullen. Juist de combinatie van voedingsadvies en passende krachttraining is een belangrijke sleutel.

• Blijf persoonlijk begeleiden. Het SO-NUTS-project laat zien dat digitale hulpmiddelen kunnen ondersteunen, maar dat ouderen ook behoefte hebben aan persoonlijk contact, feedback, haalbare doelen en begeleiding.

De kern: bij ouderen met overgewicht moet het doel niet simpelweg zijn om gewicht kwijt te raken, maar om vetmassa te verminderen met behoud van spiermassa, spierkracht en functioneren. Afvallen én sterker worden is daarom een veel betere focus dan alleen een lager getal op de weegschaal.