De meest recente update van de Schijf van Vijf uit 2016 was al meer gericht op een duurzaam voedingspatroon, maar de overheid wil het voedselsysteem verder verduurzamen met plantaardige eiwitten. Dit door de focus te richten op een eiwittransitie, waarbij we vooral meer plantaardige eiwitten gaan eten. Kan dit zomaar zonder dat plantaardige eiwitten invloed hebben op onze gezondheid?

‘Eet meer plantaardige eiwitten en minder dierlijke producten’. Het is een van de adviezen in de meest recente Schijf van Vijf. In de Schijf van Vijf ligt de focus op meer groenten, fruit, peulvruchten en noten, de zuivelinname gelijk houden en de hoeveelheid vlees verminderen. Daarbij is het streven dat we 50% van onze eiwitten uit dierlijke producten halen en 50% uit plantaardige bronnen. Als iedereen dit zou doen, zou de broeikasuitstoot met 10-13% verlaagd worden.
Toch wil de overheid een stapje verder gaan. Niet alleen door de verhouding te verschuiven naar een verhouding van 40% dierlijke eiwitten en 60% plantaardige eiwitten, maar ook door te streven naar een vermindering van de totale eiwitconsumptie met 10-15%. Niet alleen in dierlijke producten, maar in plantaardige eiwitten.

Wat betekenen plantaardige eiwitten voor onze gezondheid?

Het idee van de eiwittransitie komt van het ministerie van landbouw, natuur en voedselkwaliteit en is niet opgesteld of beoordeeld door de Gezondheidsraad. De eiwittransitie waarvoor de overheid pleit heeft een groot nadeel. Het is puur gericht op eiwitten en plantaardige eiwitten, en niet op het complete voedingspatroon. In plaats van een holistische aanpak, wordt er alleen gekeken naar een macronutriënt. Hierdoor is het lastig om goed in te schatten wat de effecten van zulke aanpassingen hebben op de gezondheid. Als je minder eiwitten uit vlees gaat eten, doordat je plantaardige eiwitten gaat eten, betekent dit een verandering in het eetpatroon en daarmee ook de inname van andere voedingsstoffen en voedingsmiddelen. Hier zou door de Gezondheidsraad meer onderzoek naar gedaan moeten worden. Zo is vlees bijvoorbeeld ook een bron van ijzer en zuivel een bron van calcium. Dierlijke producten zoals vlees, zuivel en ei zijn verantwoordelijk voor meer dan 20% van de inname van de vitamines A, B1, B2, B3, B6, B12 en D en van de mineralen calcium, fosfor, kalium, magnesium, selenium, ijzer, zink en jodium. Het is daarom belangrijk dat er goed gekeken wordt naar een juiste manier om dit te vervangen.

Alleen kijkend naar plantaardige eiwitten zijn er ook een aantal punten op te merken.

Kwaliteit van eiwitten

Eiwitten uit onze voeding worden afgebroken tot vrije aminozuren. Deze aminozuren kunnen worden opgenomen in het lichaam en worden gebruikt voor verschillende functies. Denk hierbij aan spiergroei, vorming van andere eiwitten en verschillende metabole functies.
Dierlijke eiwitten hebben over het algemeen een grotere kwaliteit dan plantaardige eiwitten. Dit komt omdat dierlijke eiwitten vaak meer essentiële aminozuren bevatten en een gunstigere verhouding hebben dan plantaardige eiwitten. Als er een tekort is aan 1 of meerdere essentiële aminozuren, dan kan er maar een gedeelte van het eiwit gebruikt worden voor het opbouwen van weefsels. Door combinaties te maken van verschillende plantaardige eiwitbronnen zoals noten, peulvruchten en granen kan je de eiwitkwaliteit verbeteren. Maar deze zal dan alsnog lager zijn dan die van een dierlijk eiwit. Daarnaast worden dierlijke eiwitten over het algemeen beter verteerd. Daarom heb je als je bijvoorbeeld veganistisch eet al zo’n 20-30% meer plantaardige eiwitten nodig dan als je wel dierlijke producten eet. Ga je meer plantaardig eten, dan moet je hier dus rekening mee houden.

Hoeveelheid eiwitten in de voeding

De aanbeveling voor gezonde Nederlanders ligt op minimaal 0,8 gram eiwit per kg lichaamsgewicht. Voor sporters ligt dit wat hoger. Uit een voedselconsumptiepeiling van het RIVM blijkt dat de gemiddelde volwassen Nederlander 78 gram eiwit per dag eet. Dit komt neer op zo’n 1,21 gram per kilogram lichaamsgewicht. Vandaar dat de overheid ervan uitgaat dat we onze eiwit inname gerust met 10-15% kunnen verlagen.
Maar met een gemiddelde wordt geen rekening gehouden tussen verschillende groepen mensen en andere eiwitbehoeften. Zo is de inname van eiwit bij ouderen gemiddeld 1 gram per kg lichaamsgewicht en bij vrouwen in de leeftijd van 31-50 jaar 0,89 gram. Deze groepen zullen dus snel in een tekort komen als ze hun eiwitinname met 10-15% moeten verlagen. Als we een dag geen vlees eten is de gemiddelde inname aan eiwit slechts 60 gram, waarbij je dus al op de ondergrens zit van wat je op een dag nodig hebt. Met de gewenste doelen van de overheid lopen we dus het risico op een te lage inname van eiwitten terwijl de behoefte aan eiwitten juist toeneemt.

Meer weten over voeding? Bekijk onze opleiding Voedingsdeskundige.

Conclusie

Bij de eiwittransitie zoals het ministerie van landbouw, natuur en voedselkwaliteit nu voor zich ziet zijn veel uitdagingen. Tot verduurzaming zou het zeker kunnen leiden, het is alleen de vraag wat deze transitie doet voor de gezondheid. We kunnen er namelijk niet van  uitgaan dat dit vanzelf leidt tot een gezond alternatief voedingspatroon.
Uiteraard is het, als je weet waar je rekening mee moet houden, zeker mogelijk om gezond plantaardig te eten en ook alle voedingsstoffen binnen te krijgen.

Wil je meer weten over bijvoorbeeld het motiveren tot gedragsverandering op het gebied van voeding. Schrijf je dan nu in voor de opleiding BGN Gewichtsconsulent.

Direct inschrijven

Referentie[1] Peters, S. et al (2020) Eiwittransitie in perspectief. Voeding Magazine 1. 2020