Echte verandering begint bij de kernvraag: Wat maakt mijn leven betekenisvol en de moeite waard om aan mijn levensstijl te werken? Zonder een gevoel van zingeving blijft werken aan stress, slaap, meer beweging of andere leefstijlfactoren vaak oppervlakkig en moeilijk vol te houden ~ psycholoog en docent Tristan Coenen

Motivatie verwijst naar de redenen en drijfveren die ons gedrag en acties beïnvloeden en dit geldt ook voor onze sportmotivatie. Het heeft te maken met waarom we bepaalde dingen doen (ons gedrag), waarom we doelen nastreven en waarom we bepaalde keuzes maken.

Motivatie is een complex concept dat door verschillende theorieën wordt onderzocht en begrepen. De zelfdeterminatietheorie (ZDT) is één van de theorieën die zich richt op het begrijpen van motivatie en de rol ervan in menselijk gedrag.

De ZDT en wat dit kan zeggen over mijn sportmotivatie

De zelfdeterminatietheorie is onder andere gebaseerd op het idee dat er verschillende soorten motivatie zijn. Variërend van meer intrinsieke regulatie die gedreven is door persoonlijke interesse, wie je wilt zijn (identiteit) en plezier tot meer extrinsieke motivatie die gedreven is door externe beloningen, schaamte, schuld of druk. Zo is dit ook bij sportmotivatie.

Het zal een open deur zijn dat de intrinsieke regulatie een duurzame vorm is van motivatie. Het gedrag wat je laat zien, dus ook jouw sportgedrag, draagt bij aan de persoon die je wilt zijn of omdat je er enorm veel plezier aan beleeft. Dit in plaats van het gedrag laten zien wat jouw familie van jou vraagt of vanuit schaamte vanuit jouw negatieve zelfbeeld.

De ZDT stelt dat er drie basispsychologische behoeften zijn die, wanneer ze bevredigd zijn, bijdragen aan meer autonome, intrinsieke regulatie en welbevinden:

1. Autonomie

Dit verwijst naar de behoefte om zichzelf te sturen en keuzes te maken op basis van persoonlijke waarden en interesses. Wanneer mensen het gevoel hebben dat ze autonomie hebben over hun acties, zijn ze meer geneigd om intrinsiek gemotiveerd te zijn.

2. Competentie

Dit houdt verband met de behoefte om effectief te zijn in activiteiten en het gevoel te hebben dat men bekwamer wordt in wat ze doen. Het bereiken van competentie kan de motivatie vergroten, omdat mensen gemotiveerder raken als ze zien dat ze vooruitgang boeken.

3. Verbondenheid

Mensen hebben ook de behoefte om sociale relaties te ervaren en zich verbonden te voelen met anderen. Het gevoel van verbondenheid kan intrinsieke motivatie versterken, omdat het sociaal contact en samenwerking bevordert.

Volgens de zelfdeterminatietheorie is het creëren van een omgeving die deze drie psychologische behoeften ondersteunt, van cruciaal belang om intrinsieke motivatie te stimuleren. Wanneer mensen zich in staat voelen om keuzes te maken, succesvol te zijn en verbonden te zijn met anderen, zijn ze meer geneigd om van binnenuit gemotiveerd te zijn en zichzelf te reguleren, onder andere in het sportgedrag.

Hoe vind ik motivatie om te beginnen met sporten?

Vanuit het perspectief van de zelfdeterminatietheorie, zijn er verschillende manieren waarop je motivatie kunt vinden om te sporten door te proberen te voldoen aan de basispsychologische behoeften aan autonomie, competentie en verbondenheid. Hier zijn enkele strategieën die je kunnen helpen:

• Ken jezelf
  Persoonlijk leiderschap gaat over leiding geven aan jezelf door je eigen richting te bepalen en op een proactieve manier verantwoordelijkheid te nemen. Dit begint met bewust zijn van je eigen invloed, verantwoordelijkheid en controle over je leven. Vanuit hier is het belangrijk om zelf normen en waarden vast te stellen en te bepalen wat je uit het leven wil halen. Wat is voor jou belangrijk in jouw leven? Wat betekent succes voor jou? Door hierover na te denken stel je jezelf in staat om jouw eigen normen en waarden voor geluk en succes te kiezen in plaats van dat je deze aan jezelf laat opleggen door de maatschappij.
• Kies een sport die je leuk vindt
  Autonomie houdt in dat je keuzes maakt op basis van je persoonlijke interesses. Kies een sport of fysieke activiteit waar je van houdt of die je nieuwsgierigheid wekt. Als je plezier hebt in wat je doet, ben je eerder geneigd om gemotiveerd te blijven.
• Stel realistische doelen
  Het behalen van doelen kan je een gevoel van competentie geven. Zorg ervoor dat je doelen specifiek, meetbaar en haalbaar zijn. Bijvoorbeeld, in plaats van “Ik wil afvallen” kun je zeggen: “Ik wil twee keer per week 30 minuten wandelen”, “Ik wil 7000 stappen zetten per dag” of “ik wil mijn halve marathon tijd verbeteren met 2 minuten”. Uiteraard is hier context nodig voor het formuleren van haalbare en realistische doelen.
• Zoek sociale ondersteuning
  Verbondenheid met anderen kan je sportmotivatie vergroten. Sluit je aan bij een sportclub, vind een trainingspartner of betrek vrienden en familie bij je fitnessdoelen. Samen sporten kan leuk en stimulerend zijn.
• Houd je vooruitgang bij
  Meet je vooruitgang en documenteer je successen. Het zien van verbeteringen kan je gevoel van competentie vergroten en je motiveren om door te gaan.

Afsluitend is het belangrijk te begrijpen dat motivatie niet constant is en dat het normaal is om ups en downs te ervaren. Het is belangrijk om te blijven werken aan het bevredigen van je psychologische behoeften en kritisch te blijven hierin.

Meer leren en lezen? Volg dan onze cursus Coachen op Vitaliteit waarin de zelfdeterminatie theorie wordt uitgediept met praktische handvatten en tools die je kan gebruiken voor jezelf en jouw coaching.