Gebruik je geen dierlijke producten, zoals zuivel of vlees? Dan is het advies vaak om producten op basis van soja te gebruiken. Er zijn veel tegengestelde berichten over soja. Past het nu wel of niet binnen een gezond eetpatroon?

Wat is soja?

Producten van soja worden gemaakt van de sojaboon. Dit is een peulvrucht. Van deze sojabonen worden onder andere sojadranken, tofu, tempé en sojaolie gemaakt.
Soja is rijk aan plantaardig eiwit en onverzadigd vet. Daarnaast bevat het onder andere ijzer en vitamine B1. Stuk voor stuk stoffen die we voor een groot deel uit dierlijke producten halen. Daarom wordt soja gezien als een goede vervanging voor bijvoorbeeld vlees of melk [1].

Gezondheidsvoordelen

Sojaproducten zijn in de praktijk goed voor hart- en bloedvaten. Dit omdat soja veel onverzadigd vet, vezels, vitamines en mineralen bevat. Er lijkt ook een verband te zijn tussen soja en een verlaging van het LDL-cholesterol. Echter is dit in onderzoek alleen aangetoond bij soja-eiwitisolaat en niet in sojaproducten[1].

Isoflavonen

Toch vragen veel mensen zich af of soja wel echt zo gezond is. Dit vanwege de isoflavonen die in sojaproducten zitten.

Isoflavonen worden ook wel plantenoestrogenen genoemd. Die naam hebben ze te danken aan het feit dat ze lijken op het vrouwelijke geslachtshormoon oestrogeen. De één denkt dat soja door deze isoflavonen ongezond is. Het zou de hormoonbalans verstoren en het risico op borstkanker verhogen. Terwijl andere bronnen denken dat soja juist de kans op kanker vermindert en menopauzeklachten doet afnemen[2].

Een dierproefonderzoek in de jaren 90 liet een verband zien tussen het gebruik van soja en de ontwikkeling van tumorcellen. Als reactie hierop werd door de American Cancer Society het standpunt ingenomen dat sojaproducten niet geschikt zijn voor (ex)borstkankerpatiënten. Echter zijn dierproefonderzoeken niet te vertalen naar mensen[3]. Latere onderzoeken lieten dan ook zien dat het gebruik van 3 sojaconsumpties per dag veilig is. Een onderzoek uit 2009 laat zelfs zien dat het eten van soja op vroege leeftijd de kans op borstkanker met 28-60% laat afnemen[4].

Een recente meta-analyse met gegevens van ruim 146 duizend vrouwen laat zien dat vrouwen met borstkanker een minder groot risico hebben om te overlijden aan de ziekte als ze meer soja gebruiken. Een supplement met soja of fyto-oestrogenen wordt daarentegen afgeraden[5].

Je hoort daarnaast ook vaak dat soja ervoor zorgt dat mannen, vrouwelijke kenmerken ontwikkelen. Dit wijden ze aan het stofje genisteïne. Die lijkt op het hormoon oestradiol. In verschillende studies is gekeken naar de inname van deze stof en het effect op testosteronspiegels, zaadkwaliteit en borstweefsel. Er werden geen negatieve effecten gevonden[2].

De overgang

En hoe zit het dan met de overgang? Want er wordt wel eens gedacht dat soja, overgangsklachten kan verminderen. Helaas blijkt uit de huidige onderzoeken nog geen duidelijk effect van soja of isoflavonen op het verlichten van overgangsklachten[6].

Allergie

Soja eiwit is een allergeen. Je kan dus allergisch zijn voor soja en sojaproducten en een allergische reactie krijgen door het gebruik hiervan. Het advies is dan uiteraard als je allergisch bent, deze producten niet te gebruiken[1].

Duurzaamheid

Maar hoe zit het dan met duurzaamheid? Onze soja komt vooral uit Zuid-Amerika. Omdat dit van daaruit geïmporteerd moet worden, belast soja het milieu meer dan bijvoorbeeld peulvruchten die dichter bij huis worden geproduceerd. Wel heeft de teelt van soja weinig kunstmest en bestrijdingsmiddelen nodig.

De meeste soja wordt geteeld voor veevoer. Helaas is dit vaak niet-duurzame soja die ten koste gaat van het oerwoud. De soja die wij eten is meestal duurzaam geteeld. Dit komt omdat producenten hun soja vaak uit Europa of Canada halen of kiezen voor biologische soja. Er is tegenwoordig ook zogenoemde groene soja op de markt. Deze soja mag niet afkomstig zijn van grond die na 1994 is ontbost, geen ecologische waardevolle gebieden aantasten en moet erosie tegengaan. Het mag daarnaast ook niet genetisch gemodificeerd zijn.

In vergelijking met melk heeft sojadrink een lagere milieu-impact dan melk. Kijkend naar broeikasgassen, landgebruik en watergebruik. Wel is het energiegebruik om sojadrink te maken hoger dan dat van melk. Vleesvervangers hebben een lagere broeikasgasuitstoot, landgebruik en watergebruik dan vlees[1].

Conclusie

Soja en producten van soja passen binnen een gezond eetpatroon. Ze leveren eiwitten, vitamines en mineralen en zijn daarom een goede vervanging of alternatief van dierlijke producten. Je hoeft niet bang te zijn dat je door het gebruik van soja kanker ontwikkelt of als man zijnde vrouwelijke trekjes ontwikkelt. Tenzij je allergisch bent voor soja kan je dit product dus gerust gebruiken.

Bekijk onze opleiding Voedingsdeskundige.

Bronnen:[1] Voedingscentrum (2019) soja en sojaolie. Geraadpleegd op 23-10-2019 via https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/soja.aspx[2] Kraak, H. (2014) 77 fabels en feiten over onze voeding[3] Trock, B.J (2006) Meta-analysis of soy intake and breast cancer risk. Journal of the National Cancer institue 98, pp. 459-471.[4] Dong, J.Y (2011) Soy Isaflavones consumption and risk of breast cancer incidence or recurrence: a meta-analyses of prospective studies. Breast Cancer Research and Treatment 125(2), pp 315-323[5] World Cancer Research Fund International. Continuous Update Project Report: Diet, Nutrition, Physical Activity, and Breast Cancer Survivors. 2014. Geraadpleegd op 23-10-2019 via: www.wcrf.org/sites/default/files/Breast-Cancer-Survivors-2014-Report.pdf[6] Xiao,C.W. (2008) Health Effects of Soy Protein and Isoflavones in Humans. The Journal of Nutrition . 1–3 J. Nutr. 138: 1244S–1249S, 2008