Voel je je ooit moe, gestrest of uit balans?? Het antwoord kan in je hormonen liggen. Hormonen zijn krachtige moleculen die elk aspect van ons welzijn beïnvloeden. In deze blog gaan we dieper in op hoe je hormonen in balans kunt brengen, de invloed van stress, slaap en voeding en lichaamsbeweging op je hormonen en wat de gevolgen zijn als je hormonen uit balans zijn.

Hormonen in balans

Er is sprake van een hormoonbalans als de hoeveelheid van een hormoon in het lichaam, zo hoog of zo laag is als het zou moten zijn. Als hormonen in balans zijn, draagt dat bij aan een goede gezondheid. Hormonen zijn goed in staat om zichzelf te balanceren. Zodra dat niet het geval is, kan er sprake zijn van een aandoening en is het goed om contact op te nemen met de huisarts.

De invloed van stress en slaap op hormonen

Chronische stress kan leiden tot een hormonale onbalans. Het stimuleert de productie van cortisol, ook wel bekend als het ‘stresshormoon’. Hoewel cortisol essentieel is voor onze overleving, kan een teveel ervan leiden tot een aantal gezondheidsproblemen, zoals gewichtstoename, hoge bloeddruk en verminderde immuunfunctie.

Goede slaap is cruciaal voor het in balans houden van onze hormonen. Tijdens de slaap reguleert ons lichaam de productie en distributie van een aantal belangrijke hormonen, zoals groeihormoon en leptine. Leptine is een verzadigingshormoon en draagt eraan bij dat we ’s nachts minder honger hebben.

De invloed van voeding op hormonen

Als het gaat om hormonen, dan is de relatie tussen voeding en hormonen misschien wel het meest besproken onderwerp. Dat is niet vreemd, want er is inderdaad een relatie tussen voedingen hormonen. Een energierijk voedingspatroon kan bijvoorbeeld leiden tot (ernstig) overgewicht en dit is een belangrijke risicofactor voor insulineresistentie en diabetes type 2″.

De invloed van hormonen op honger en verzadiging

Zowel op de korte termijn, als op de lange termijn, kunnen hormonen invloed hebben op onze gevoelens van honger en verzadiging. Daarbij is het goed om je te realiseren dat de fysieke triggers voor honger veel sterker zijn dan de triggers voor verzadiging. Gevoelens van verzadiging kun je gemakkelijker negeren. Met andere woorden: we zijn prima in staat om te eten, ondanks dat we ons verzadigd zouden moeten voelen.

Ik ga kort in op de belangrijkste hormonen die invloed hebben op onze gevoelens van honger en verzadiging:

• Ghreline: dit hormoon wordt ook wel het “hongerhormoon” genoemd. Honger wordt waarschijnlijk geprikkeld door een laag bloedglucosegehalte en een verlaagd insulinegehalte in het bloed. Als reactie hierop produceert hoofdzakelijk het bovenste gedeelte van de maag het hormoon ghreline. Zelfs onze gedachten (onze psyche) hebben invloed op honger. Alleen al bij het zien van bijvoorbeeld een bonbon, produceert ons lichaam ghreline en insuline.In de praktijk is het als professional belangrijk om hier kennis van te hebben, want we kunnen bewust coachen op de gedachten die wij hebben. Misschien lukt het om gedachten te veranderen of afleiding te zoeken. En bovendien is het gunstig om verleidelijk voedsel niet in het zicht te bewaren.
• Leptine: Dit hormoon wordt ook wel het “verzadigingshormoon” genoemd. Verzadiging wordt onder andere beïnvloed door de hoeveelheid vetcellen in het lichaam. Vetcellen produceren adipocytokines, waaronder leptine.Hoe meer lichaamsvet, hoe meer leptine er geproduceerd wordt. Leptine geeft het signaal dat de vetreserves goed gevuld zijn. Daardoor heeft leptine vooral langetermijneffecten.Echter, de spieren en het maagslijmvlies kunnen ook kleine hoeveelheden leptine produceren. Leptine kan dus ook op de korte termijneffecten uitoefenen. Na het eten, wordt het hormoon insuline geproduceerd. Insuline stimuleert de productie van leptine door vetcellen. Andersom kan leptine de productie van insuline zowel stimuleren als remmen.
• Darmhormonen: Tijdens de spijsvertering worden er door de darmen ook hormonen geproduceerd. Deze darmhormonen remmen de voedselinname. Incretine en peptide YY (PYY) verlagen de voedselinname, doordat ze onder andere de maagontlediging vertragen en daardoor een vol gevoel geven. Cholecystokinine (CCK) verlaagt de voedselinname, doordat het het brein beïnvloedt.

In de opleiding Voedingsdeskundige en BGN Gewichtsconsulent gaan we uitgebreider in op de werking van hormonen die invloed hebben op de voedingsinname.

De invloed van hormonen op bewegen

Je zou er misschien niet aan denken, maar sport en bewegen en hormonen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Sport en beweging kunnen invloed hebben op de afgifte van bepaalde hormonen. Tegelijkertijd spelen hormonen ook een rol bij bijvoorbeeld de sportprestaties en het herstel na inspanning.

Inspanning heeft invloed op de productie van verschillende hormonen, zoals groeihormoon en adrenaline. Deze toename zorgt er onder andere voor dat de spieren tijdens de inspanning voorzien worden van voldoende brandstof en zuurstof.

Testosteron is misschien wel één van de bekendste hormonen in de sport. Het heeft een stimulerende werking op de eiwitopbouw (en dus spieropbouw). De anabole werking van testosteron is een reden waarom sommige sporters dit hormoon gebruiken in de vorm van anabole steroïden. Dit zijn de chemische varianten van testosteron en deze staan op de lijst van verboden stoffen. Ze zijn verslavend en een teveel aan anabolen heeft geen effect, aangezien de spieren maar een beperkt aantal anabolen kunnen verwerken.

Naast de anabole werking speelt testosteron ook een rol bij de aanmaak van rode bloedcellen. Als gevolg van inspanning neemt de productie van testosteron toe. De aanmaak van testosteron wordt dus hoger bij beweging en sport.

Zowel bij fysieke als mentale inspanning is er bij sporters een verhoogde productie van groeihormoon. Bij getrainde sporters lijkt deze toename minder groot te zijn dan bij ongetrainde sporters. Ook neemt de toegenomen productie sneller af bij sporters die goed getraind zijn in vergelijking met ongetrainde sporters. Groeihormoon speelt een belangrijke rol bij anabole (groei)processen van met name het skelet, organen, bindweefsel en pezen. Daarnaast stimuleert het indirect de vetverbranding.

De schildklier produceert en scheidt verschillende hormonen af. De meest bekende is thyroxine. De werking van thyroxine en de andere schildklierhormonen zijn gelijk, namelijk het verhogen van de stofwisselingsactiviteit. Bij een toename van de productie van thyroxine neemt het verbruik van brandstof en zuurstof sterk toe. Tijdens zware fysieke inspanning neemt de productie van thyroxine toe.

Tijdens inspanning neemt de productie van cortisol toe. Hoeveel het toeneemt is afhankelijk van de relatieve belasting van de sporter. Hoe groter de belasting, hoe groter de afgifte. Er is sprake van gewenning. Na een periode van dezelfde belasting neemt de afgifte bij dezelfde inspanning af.

Een gezonde voeding en regelmatige lichaamsbeweging zijn twee van de belangrijkste factoren voor een goede hormoonbalans. Tijdens de opleiding Hormonen en Leefstijl worden meer hormonen behandeld die invloed hebben op lichaamsbeweging en voeding.

Hoe weet je of je hormonen uit balans zijn?

Symptomen van hormonale disbalans kunnen variëren, maar omvatten vaak vermoeidheid, gewichtsverlies of -toename, stemmingswisselingen, slaapproblemen en veranderingen in de eetlust. Als je één of meer van deze symptomen ervaart, kan het zijn dat je hormonen uit balans zijn. Maar let op: dit zijn aspecifieke symptomen die ook andere oorzaken kunnen hebben. Heb je al een tijdje last van symptomen? Ga dan niet zelf experimenteren maar maak een afspraak bij de huisarts.

De gevolgen van hormonale onbalans op lange termijn

Op de lange termijn kan hormonale onbalans leiden tot ernstige gezondheidsproblemen zoals hartziekten en diabetes. Het is daarom cruciaal om actie te ondernemen als je vermoedt dat je hormonen uit balans zijn.

Jouw hormonen in balans

Het behouden van een gezonde hormoonbalans is essentieel voor ons algehele welzijn. Door stress te beheersen, goed te slapen, gezond te eten, en regelmatig te bewegen, kunnen we ons lichaam helpen om onze hormonen op natuurlijke wijze in balans te houden.

Let op: op het internet worden er verschillende hormoontesten aangeboden, maar deze zijn niet betrouwbaar. Mocht je twijfels of vragen hebben, neem dan altijd even contact op met je huisarts!